Betekenis familienaam

OORSPRONG VAN DE NAAM CHALMET IN FRANKRIJK
door Roland Chalmet, Paris (vertaald uit brieven 1996)


Toen ik mijn opzoekingen begon in 1986 hoopte ik, zoals een verwaande en onervaren genealogist, dat ik de betekenis en de oorsprong van mijn naam zou kunnen vinden.

Wat is een CHALMET ?

De onomastiek of naamkunde is geen exacte wetenschap: veel veronderstellingen en weinig zekerheden. Om wegwijs te worden had ik een afspraak met de verantwoordelijke van de
afdeling 'onomastiek' van de Franse nationale archieven. Dit onderhoud resulteerde in twee mogelijke origines van onze familienaam: een plaats of een beroep.

De toponymische oorsprong ligt waarschijnlijk in het 'massif central'.

Eerst was er het pre-indo-europees woord 'KAL', de steen, waaruit het latijnse woord CALMIS (een naakte hoogvlakte) ontstond en waaruit zich de volgende woorden ontwikkelden : CALME, CHALEM , CHAUME , CHAUX.

CALME is zeer frekwent in het zuiden van Frankrijk. 'CHALM' is eerder in de Auvergne te vinden. De verkleinwoorden 'CHALMET' of 'CHALMEL' (die allebei 'chalmé' werden uitgesproken in de 16de eeuw), en CHALMETTE komen daar ook voor; Verder is er in de Alpen 'CHALMETON'.

In zijn etymologisch woordenboek citeerde Albert DAUZAT 'CHALMETA' als derivaat van het woord CALMIS, en die naam kwam voor in het gebied van de Haute Loire.

Het topografisch woordenboek van Frankrijk spreekt eveneens van gehuchten met de naam LA CHALME' vooral in de Auvergne :

Ik vond verder ook een zogenaamde VERTHAMON D'AMBLOY, 'heer van Chalmet'. Hij was
van de adel in de Limousin en  kamerlid van het parlement na de Franse revolutie in 1789. Ik vond jammer genoeg geen sporen meer van een gebied of plaats met de naam CHALMET.

De mogelijke antroponymische oorsprong (naam van een vak) mag evenwel niet over het hoofd gezien worden

Het latijnse woord CALAMUS (het  riet) zou de oorsprong zijn van CALUMET en CHALUMEAU (een herdersfluit). In de Savoie zouden de woorden CHALAMEL en CHALAMET bijnamen zijn voor de speler van de herdersfluit. CHALMET zou de samensmelting van het woord CHALAMET kunnen zijn.

De oorsprong zou eveneens de naam van de schrijver zijn die de 'calame' gebruikt om te schrijven.

Een andere uitleg zou ook kunnen teruggevonden worden in de woorden CHALMER (wat dansen op de muziek van de herderfluit betekent), of CHALMé, cfr. het woordenboek van Napoléon Landais (Parijs 1836).

Zoals je ziet, zijn er verschillende mogelijke verklaringen voor onze naam. Geen enkele verklaring geeft echter voldoende zekerheid. De meeste boeken verwijzen echter naar CHAUME, wat stro of strohalm betekent.


Zijn de afstammelingen van  de CHALMET nog altijd CHALMET ?

In onze stamboom is de naam CHALMET soms CHALUMET of CHALEMET geworden. Tot de 17de eeuw schreef men de naam ofwel CHAMEL of CHALMET  (ik vond deze 2 schrijfwijzen meermaals in eenzelfde akte terug) . Er bestaan nog altijd CHALMEL maar het is mogelijk dat sommige afstammelingen daarvan CHALMET OF CHALME geworden zijn, en ook omgekeerd.

Onder de naamdragers CHALMEL kan men veel notablen in het Westen van Frankrijk terugvinden (Normandie, Bretagne, Touraine en de streek van Bordeau)

Ik onderstel (maar dat moet nog bewezen worden) dat de CHALMELs geleerde mensen waren die ervoor zorgden dat de spelling van hun naam traditioneel juist werd geschreven, zelfs al veranderde de uitspraak met de tijd.

Voor de  boeren was dat echter geen grote bekommernis: het was de pastoor die de naam schreef bij het doopsel, huwelijk of overlijden en hoe hij de naam schreef maakte niet veel uit, het belangrijkste was dat de naam fonetisch juist werd opgetekend.

Daarbij werd de naam CHALMET  in bepaalde streken en perioden  vrouwelijk: van CHALMET naar CHALMETE en CHALMETTE. Zeer waarschijnlijk werd de naam toen uitdrukkelijk uitgesproken met een hoorbare T aan het einde.

In de vallei van de Oisans  (Dauphiné) vinden we bijvoorbeeld in de 17de eeuw alleen CHALMETin  Allemond sur Oz, terwijl dat we op hetzelfde ogenblik de naam CHALMETTE vinden in het nabije dorp Vaujany.

Om af te ronden: de afstammelingen van de eerste CHALMET kunnen in die tijd de namen evengoed de namen CHALEMET, CHALUMET, CHALME,  CHALMETE, CHALMETTE of CHALMEL hebben gehad..